زاڵ بوونی ده‌سته‌واژه‌كانی پیاوان به‌سه‌ر ئافره‌تاندا له‌ خطابه‌ قورئانیه‌كاندا

وه‌سف كردن

پرسیارێكه له‌ لایه‌ن شێخ موحه‌مه‌د كوڕی صالح ئه‌لمونه‌جید وه‌ڵام دراوه‌ته‌وه‌، وه‌ ناوه‌ڕۆكی پرسیاره‌كه‌‌ ئه‌مه‌یه : " ئایا هۆكاری ئه‌وه‌ چیه‌ له‌ قورئاندا خطابه‌كان هه‌میشه‌ بۆ پیاوانن به‌بێ ئافره‌تان ؟".

Download
له‌باره‌ی ئه‌م لاپه‌ڕه‌وه‌ كۆمێنتێك بنێره‌ بۆ سه‌رپه‌رشتیار

وه‌صفی فراوان

    زاڵ بوونی ده‌سته‌واژه‌كانی پیاوان به‌سه‌ر ئافره‌تاندا له‌ خطابه‌ قورئانیه‌كاندا

    تغليب الرجال على النساء في الخطاب القرآني

    < كوردي >

    محمد صالح المنجد

    محمد صالح المنجد

    —™

    وه‌رگێڕانی: ده‌سته‌ی به‌شی زمانی كوردی ماڵپه‌ڕی ئیسلام هاوس

    پێداچونه‌وه‌ی: پشتیوان سابیر عه‌زیز

    مراجعة: بشتیوان صابر عه‌زیز

    ترجمة: فريق القسم الكردي بموقع إسلام هاوس

    زاڵ بوونی ده‌سته‌واژه‌كانی پیاوان به‌سه‌ر ئافره‌تاندا له‌ خطابه‌ قورئانیه‌كاندا

    ئه‌م پرسیاره‌ ئاڕاسته‌ی ماڵپه‌ڕی ئیسلام پرسیار و وه‌ڵام كراوه‌ :

    پرسیار : ئایا هۆكاری ئه‌وه‌ چیه‌ له‌ قورئاندا خطابه‌كان هه‌میشه‌ بۆ پیاوانن به‌بێ ئافره‌تان ؟

    وه‌ڵام : سوپاس وستایش بۆ خوای گه‌وره‌ ومیهره‌بان ودروود وصه‌ڵات وسه‌لام له‌سه‌ر پێشه‌وای مرۆڤایه‌تی محمدی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام و ئال وبه‌یت و هاوه‌ڵ وشوێنكه‌وتوانی هه‌تا هه‌تایه‌ .

    خطابه‌كانی قورئانی پیرۆز هه‌میشه‌ بۆ پیاوان نین، ودوور بن له‌ ئافره‌تان، به‌ڵكو خطابه‌كانی قورئانی پیرۆز سێ جۆرن : -

    جۆری یه‌كه‌م : جۆرێكێان ڕوو له‌ پیاوان ده‌كه‌ن، وتایبه‌تن به‌وان، و هیچ په‌یوه‌ندیه‌كیان نیه‌ به‌ ئافره‌تانه‌وه‌، بۆ نموونه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت : ﴿ وَلا تَنكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلا تُنكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا ﴾ [ البقرة : 221] .

    واتا : ئافره‌تانی موشریک و بێ باوه‌ڕ ماره‌ مه‌که‌ن هه‌تا ئیمان و باوه‌ڕ ده‌هێنن، بێگومان که‌نیزه‌کێکی ئیماندار چاکتره‌ له‌ ئافره‌تێکی موشریک و خوانه‌ناس، هه‌رچه‌نده‌ (جوانییه‌که‌ی، یان سامانه‌که‌ی، یان پله‌و پایه‌که‌ی) سه‌رسامی کردبن .

    هه‌روه‌ها ئه‌و ئایه‌تانه‌شی كه‌ باس له‌ جهاد و ئیقامه‌ی حدوده‌كان ده‌كه‌ن، ئه‌م ئایه‌تانه‌ هه‌مووی موخاطه‌به‌ی پیاوان ده‌كه‌ن، به‌بێ ئافره‌تان .

    جۆری دووه‌م : ئه‌م جۆره‌ له‌ خطاب تایبه‌ته‌ به‌ ئه‌حكامه‌كانی ئافره‌تانه‌وه‌، وه‌ك ئایه‌تاكانی حجاب و باڵاپۆشی و عیده‌ و سوڕی مانگانه‌ و كۆمه‌ڵێك حوكمی تر كه‌ هه‌موویان تایبه‌تن به‌ ئافره‌تانه‌وه‌، وه‌ك خوای گه‌وره‌ فه‌رموویه‌تی: ‌﴿ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعاً فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ﴾ [ الاحزاب : 53 ] .

    واتا : خۆ ئه‌گه‌ر داوای شتێکی پێویستان (له‌ خێزانه‌کانی پێغه‌مبه‌ر کرد) با له‌ پشتی په‌رده‌وه‌ داوایان لێبکه‌ن ..

    يان جاری واهه‌یه‌ حوكمه‌كان گشتگیره‌ بۆ پیاوان و ئافره‌تانیش، به‌ڵام به‌ ده‌سته‌واژه‌ی خطابی مێینه‌ فه‌رمان كراوه‌ به‌ ئافره‌تان، وه‌ك خوای گه‌وره‌ فه‌رموویه‌تی : ﴿ وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ﴾ [ الاحزاب : 33 ].

    واتا : ئه‌ی ئافره‌تان به‌جوانی و به‌رده‌وام ، نوێژه‌كانتان ئه‌نجام بده‌ن و، زه‌كاتیش بده‌ن ..

    جۆری سێهه‌م : ئه‌م جۆره‌ له‌ خطابی قورئانی حوكمه‌كانی گشتگیره‌ بۆ پیاوان وئافره‌تانیش، به‌ڵام خطابه‌كه‌ به‌ ده‌سته‌واژه‌ و له‌فزی نێرینه‌ به‌ ( مذكر ) ئاراسته‌ كراوه‌، هه‌رچه‌ند حوكمه‌كانی بۆ پیاوان و ئافره‌تانیشه‌ به‌بێ جیاوازی، وه‌ك ئه‌و ئایه‌تانه‌ی كه‌ به‌ ده‌سته‌واژه‌ی ( یا بني آدم ) له‌گه‌ڵ ( یا أیها الذین آمنوا ) و ( يا أيها الناس ) ده‌ست پێ ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌سته‌واژانه‌ و فه‌رمانانه‌یش كه‌ ( واو ) ی جه‌ماعه‌یان پێوه‌ لكاوه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ فه‌رموویه‌تی : ﴿ وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً ﴾ [ المزمل : 20 ] .

    واتا : نوێژه‌ فه‌رزه‌كانتان به‌چاكی جێبه‌جێ بكه‌ن, و زه‌كاتیش بده‌ن, وه‌ قه‌رز بده‌ن به‌خوا به‌ قه‌رزێکی چاك وجوان ..

    ئه‌مه‌ش هاوتا و موافیقی ئسلوبه‌كانی زمانی عه‌ره‌بی و ڕه‌وانبێژیه‌كه‌ی، و زه‌ق گشتی ڕێزمانی عه‌ره‌بیه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی موافیق و هاوتایه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ئاڕاسته‌ گشتیه‌ی كه‌ له‌ یاسا و حوكمه‌ قورئانیه‌كاندا ده‌بێت ڕه‌چاو بكرێت، ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ه‌ته‌ش به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێت : -

    یه‌كه‌م : حوكمه‌كانی قورئان به‌ زۆری گشتگیره‌ بۆ پیاوان و ئافره‌تان، خۆ ئه‌گه‌ر بێتو سه‌ره‌تا خطابه‌كه‌ ئاڕاسته‌ی پیاوان بكات، و پاشان ئاڕاسته‌ی ئافره‌تانیشی بكات له‌هه‌موو ئایه‌تێكدا، له‌ڕاستیدا ئه‌م شێوه‌یه‌ پێچه‌وانه‌ی ڕه‌وانبێژی و فه‌صاحه‌تی زمانی عه‌ره‌بیه‌، بۆ نموونه‌ : ناكرێت ودروست نیه‌ بوترێت : ( یا أیها الذین آمنوا ويا أيتها اللاتي آمن ... ) يان بڵێت : ( یا بني آدم, و يا بنات آدم ... ) چونكه‌ ئه‌م شێوه‌ له‌ ئاخاوتن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی شێوازێكی زۆر درێژه‌دادڕیه‌، له‌ هه‌مان كاتدا شێوازێكی زۆر ڕه‌كیكه‌، كه‌سێكی ڕه‌وانبێژی شاره‌زا له‌ زمانی عه‌ره‌بی دا به‌م جۆره‌ گفتوگۆ و ئاخاوتن ناكات، چی جای قورئانی پیرۆز كه‌ ڕه‌وانبێژترین گوفتار و كه‌لامه‌ ...

    بێگومان موخاطه‌به‌كردنی پیاوان وئافره‌تان به‌ یه‌ك ده‌سته‌واژه‌ كه‌ هه‌ردوولایان بگرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو حوكمه‌كه‌ به‌بێ جیاوازی بۆ هه‌ردوولایان بوو، ڕوانبێژتر و گونجاوتره‌، له‌وه‌ی هه‌رلایه‌كیان به‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی تایبه‌ت بدوێنرێت .

    هه‌موو عه‌ره‌بیش كه‌ قورئانی پیرۆز به‌ زمانی ئه‌وان دابه‌زیووه‌، هاوڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ پیاوان وئافره‌تان به‌یه‌ك خطاب بدوێنرێن به‌ ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( مذكر ) نه‌ك مێینه‌ ( مؤنث ) ..

    موحه‌مه‌د ئه‌مین شه‌نقیطی زانای ناوداری بواری ته‌فسیری قورئان ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) ووتویه‌تی :

    ته‌واوی زانایان و پسپۆڕان زمانی عه‌ره‌بی كۆده‌نگن له‌سه‌ر زاڵ بوونی ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( مذكر ) به‌سه‌ر مێینه‌ ( مؤنث ) دا له‌ هه‌موو جه‌معه‌كان و هاوشێوه‌كانیدا، هه‌روه‌ك ئه‌م مه‌سئه‌له‌یه‌ له‌ شوێن وجێگای خۆیدا زانراوه‌ و موناقه‌شه‌ هه‌ڵناگرێت ..

    ئه‌مه‌ش عه‌ره‌ب بۆیه‌ ئه‌م شێوه‌یه‌ به‌كار ده‌هێنێت چونكه‌ به‌كارهێنانی ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( مذكر ) لای ئه‌وان ئاسانتر و سووكتره‌ له‌ سه‌ر زمان به‌ به‌راورد كردن به‌ ده‌سته‌واژه‌ی مێینه‌ ( مؤنث ) ، هه‌ر بۆیه‌ هه‌میشه‌ ئه‌م ئسلوب و شێوه‌یه‌ له‌ پێشتر له‌ سه‌ر زمانیان ..

    سیبه‌وه‌یهی ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) ده‌ڵێت :

    بزانه‌ كه‌ به‌كارهێنانی ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( مذكر ) سوكتره‌ له‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌ب تاوه‌كو ده‌سته‌واژه‌ی مێینه‌ ( مؤنث ) چونكه‌ نێر ( مذكر ) یه‌كه‌م كه‌س بووه‌، وه‌ نێرینه‌ زیاتر جێگیرتره‌، وه‌ گومانی تێدا نیه‌ كه‌ ده‌سته‌واژه‌ی مێینه‌یش ( تأنیث ) له‌ ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( تذكیر ) دروست ده‌كرێت و له‌ویشه‌وه‌ ده‌رده‌چێت، ئایا نابینیت كه‌ ووشه‌ی ( شيء ) بۆ هه‌موو شتێك به‌كار ده‌هێنرێت كه‌ سه‌ره‌تا نه‌زایت ئه‌و شته‌ نێره‌ یان مێیه‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ووشه‌ی ( شيء ) خۆی ( مذكر ) ه .

    دووه‌م : ئه‌م شێوازه‌ی كه‌ باسمان كرد هاوتا وهاوڕایه‌ له‌گه‌ڵ بیروباوه‌ڕی ئیسلامیشدا، چونكه‌ سه‌ره‌تای دروست بوون و خه‌لقی مرۆڤیش له‌ ئاده‌مه‌وه‌ ده‌ستی پێكردووه‌، و پاشان دایكه‌ حه‌وایش خوای گه‌وره‌ له‌ ئاده‌م دروستی كردووه‌، واتا : ئافره‌تان شوێنكه‌وته‌ی پیاوانن، وه‌ك خوای گه‌وره‌ش فه‌رموویه‌تی : ﴿ خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا ﴾ [ الزمر : 6 ] .

    واتا : خوا ئێوه‌ی له‌ تاکه‌ که‌سێك (ئاده‌م) دروست کردووه‌ پاشان له‌و (که‌سه‌) هاوسه‌ره‌که‌ی (حه‌وای) به‌دی هێناوه‌ ..

    جا مادام ئافره‌تان له‌ دروستكردن و خه‌لق بووندا شوێنكه‌وته‌ی پیاون بوبن، ئه‌وا زۆر موناسیب و له‌جێگای خۆیدایه‌، له‌و خطابه‌ شه‌رعیانه‌ی كه‌ پیاوان وئافره‌تان هاوبه‌شن تێیدا، ئافره‌تان شوێكه‌وته‌ی پیاوان بن .. ‌

    سێهه‌م : ئه‌م شێوازه‌یش موناسب و گونجاوه‌ بۆ دابه‌شكردنی ته‌كالیفه‌ شه‌رعیه‌كان به‌سه‌ر نه‌وه‌كانی ئاده‌مدا، چونكه‌ یه‌كێك له‌ حیكمه‌ته‌ هه‌ره‌ جوانه‌كانی خوای گه‌وره‌، كه‌ وه‌ك تاقیكردنه‌وه‌شه‌ بۆ به‌نده‌كانی، ئه‌وه‌یه‌ پله‌وپایه‌ و ویلایه‌ته‌ گشتیه‌كانی داوه‌ته‌ ده‌ست پیاوان و تایبه‌تی كردووه‌ به‌وانه‌وه‌، له‌ سه‌رۆكی ووڵاته‌وه‌ بیگره‌ تا ده‌گاته‌ لێپرسراوی خێزان، خوای گه‌وره‌ش ئه‌ركی ڕاپه‌ڕاندن وجێ به‌جێكردنی ئه‌م وویلایات و لێپرسراویه‌تیه‌ی خستوه‌ته‌ ئه‌ستۆی پیاوانه‌وه‌ به‌پێ شه‌رعی ئیسلام، هه‌ر بۆیه‌ له‌ ڕۆژی دواییشدا خوای گه‌وره‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و ئه‌ركه‌ گه‌ورانه‌دا لێیان ده‌پرسێته‌وه‌، خوای گه‌وره‌ش فه‌رموویه‌تی : ﴿ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴾ [ البقرة : 228 ] .

    واتا : زیاد له‌مه‌یش پیاوان پله‌یه‌كیان به‌سه‌ر ژنانه‌وه‌ هه‌یه‌, وه‌ خوای گه‌وره‌ زاڵ وباڵاده‌ست و دانا وكار به‌جێیه‌ ..

    هه‌روه‌ها فه‌رموویه‌تی : ﴿ الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ﴾ [ النساء : 34 ] .

    واتا : پیاوان سه‌رپه‌رشتیارن به‌سه‌ر هاوسه‌ره‌کانیانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ڕێزو زیاده‌ ئه‌رکێکه‌وه‌ که‌ خوا داویه‌تی به‌هه‌ندێک به‌سه‌ر هه‌ندێکی تردا (سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌)پیاوان له‌ماڵ و سامانیان خه‌رج ده‌که‌ن (له‌ پێناوی ئاسووده‌یی و خۆشگوزه‌رانی ئافره‌تاندا) .

    شێخ عبد الرحمن سه‌عدی ( ره‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) له‌ ته‌فسیری ئایه‌تی : ﴿ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ﴾ دا ئه‌ڵێت : مه‌به‌ست له‌م ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌ ئه‌وه‌یه‌ پیاوان به‌ڵاده‌ست و لێپرسراون، و هه‌ندێك له‌مافیشان زیاتره‌ به‌سه‌ر ئافره‌تاندا، به‌وه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵێك ئه‌رك و فه‌رمانیان له‌ ئه‌ستۆدایه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌ن بۆ ئافره‌تان ، وه‌ك خوای گه‌وره‌ فه‌رموویه‌تی : ﴿ الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ﴾.

    هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یشه‌ كه‌ پله‌وپایه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی و قه‌زاوه‌ت و دادوه‌ری وئیمامه‌تی گه‌وره‌ و بچووك و ته‌واوی ویلایه‌ته‌كان تایبه‌تن به‌ پیاوانه‌وه‌ ... [ ته‌فسیری سه‌عدی لاپه‌ڕه‌ 102 ] .

    ديار ئافره‌تیش له‌ ئیسلامدا زۆربه‌ی كات و ژیانیشی له‌ ژێر ڕكێف و چاودێری لێپرسراویه‌تی پیاواندایه‌، سه‌ره‌تا له‌ لای باوكیه‌تی و ئه‌و به‌خێوی ده‌كات و ته‌واوی مه‌سروفات و نه‌فه‌قه‌ی له‌سه‌ر باوكیه‌تی، پاشانیش كه‌ شوو ده‌كات له‌ژێر لێپرسراویه‌تی و چاودێری پیاوه‌كه‌یدایه‌، كه‌واته‌ : زاڵ بوونی ده‌سته‌واژه‌ی نێرینه‌ ( مذكر ) له‌ خطابی قورئانیدا به‌سه‌ر ده‌سته‌واژه‌ی مێینه‌ ( مؤنث ) دا له‌ ڕووی عورفی زمانه‌وانیه‌وه‌ له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا زۆر گونجاوه‌، كه‌ قورئانی پیرۆزیش هه‌ر بو زمانه‌ دابه‌زیوه‌، هه‌روه‌ك چۆن گونجاوتریشه‌ له‌گه‌ل ئه‌ندازه‌ گیری كه‌ونی و شه‌رعی خوای گه‌وره‌شدا ...

    خوای گه‌وره‌ش زاناتره‌ ...

    سه‌رچاوه‌ : ماڵپه‌ری ئیسلام پرسیار و وه‌ڵام ..

    ڕای به‌رێزت گرنگه‌ بۆمان