ئه‌حكامه‌كانی شتى دۆزراوه‌

پێداچـونه‌وه‌: پشتیوان سابیر عه‌زیز

وه‌سف كردن

ئه‌م بابه‌ته‌ بریتیه‌ له‌ باس كردنی ئه‌حكامه‌كانی شتی دوزراوه‌وه‌ ، بۆیه‌ هه‌ركه‌سێك ئه‌گه‌ر شتێكى وون بووى نرخ دارى هه‌ڵگرت ئه‌وه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رى بزانێ ئه‌وه‌ چىیه‌ و له‌ناو چى دایه‌و ژماره‌یشى چه‌نده.

Download
له‌باره‌ی ئه‌م لاپه‌ڕه‌وه‌ كۆمێنتێك بنێره‌ بۆ سه‌رپه‌رشتیار

وه‌صفی فراوان

ئه‌حكامه‌كانی شتى دۆزراوه‌

] kurdish – كوردی – كردي [

طارق حه‌سن هه‌مه‌وه‌ندی

پێداچونه‌وه‌ی: پشتیوان سابیر عه‌زیز

2014 - 1435

 أحكام اللُّقطَة

« باللغة الكردية »

طارق حسن همو‌ندي

مراجعة: بشتيوان صابر عزيز

2014 - 1435

ئه‌حكامه‌كانی شتى دۆزراوه‌

هه‌ركه‌سێك ئه‌گه‌ر شتێكى وون بووى نرخ دارى هه‌ڵگرت ئه‌وه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رى بزانێ ئه‌وه‌ چىیه‌ و له‌ناو چى دایه‌و ژماره‌یشى چه‌نده:

له‌به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى (اُبَیُّ بنُ كَعْب) (خواى لێ ڕازى بێت) كه‌وا فه‌رمووى : كیسه‌یه‌كم دۆزییه‌وه‌ سه‌د (100) دینارى تێدا بوو ، جا هاتم بۆ خزمه‌ت پیغه‌مبه‌رى خوا (صلى) ئه‌ویش فه‌رمووى :- ساڵێك پێناسه‌ى بكه‌ ، جا منیش ساڵێك پێناسه‌م كرد ، وكه‌سم نه‌بینیه‌وه‌ ناونیشانى بدات ، پاشان هاتمه‌وه‌ بۆ لاى ئه‌و یش فه‌رمووى : ساڵێك پێناسه‌ى بكه‌ ، جا منیش پێناسه‌م كرد و كه‌سم نه‌بینیه‌وه‌ ، پاشان سێیه‌م جا هاتمه‌وه‌ بۆلاى فه‌رمووى: ((إحْفِظْ وِعَائَهَا وَعَدَدَهَا وَوِكَائَهَا ، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبَهَا وَإِلَّا فَاسْتَمْتِع بِهَا)) واته‌ : كیسه‌كه‌و ژماره‌ى و ئه‌و په‌ته‌ى پێى به‌ستراوه‌ بزانه‌و له‌به‌رى بكه‌ جائه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ى هات ئه‌وه‌ بیده‌ره‌وه‌ ئه‌گینا ئه‌وه‌ بۆ خۆت سوودى لێ وه‌ربگره‌ . جا منیش سوودم لێ وه‌رگرت جا پاش ئه‌وه‌ له‌ (مكه‌)بینیمه‌وه‌ . [رواة البخاري (5/رقم2426) ومسلم (3/1350/1723) وغيرهما]ا

پاشان دوو شایه‌تى دادپه‌روه‌ر بكاته‌ شایه‌ت له‌سه‌رى

له‌به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى (عِيَاضُ بنُ حِمَار) (خواى لێ ڕازى بێت) كه‌وا پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى) فه‌رمووى :((مَنْ وَجَدَ لُقْطَةً فَلْيَشْهَدْ ذَا عَدْلٍٍ أوْ ذَوَي عَدْلٍ . ثُمَّ لَايُغَيِّرْهُ وَلَايَكْتثمْ . فَإِنْ جَاءَ رَبَّهَا ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا ، وَإِلَّا فَهُوَ مَالُ اللهِ يُؤْتِيْهِ مَنْ يَشَاءُ)) واته‌ : هه‌ركه‌سێك وون بویه‌كى دۆزیه‌وه‌ ئه‌وه‌ با شایه‌تى داد په‌روه‌رى له‌سه‌ر بگرێت یان دووشایه‌تى دادپه‌روه‌ر، پاشان : نه‌یگۆڕێت و نه‌یشارێته‌وه‌ ، جا ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ى هات ، ئه‌وه‌ مافدارتره‌ پێى ، و ئه‌گه‌ر نه‌هات ئه‌وه‌ ماڵى خوایه‌ ده‌یداته‌ هه‌ر كه‌سێك بیه‌وێت. [رواة ابو داود (2/رقم1709) وابن ماجة (2/837/2505) وهو صحيح برِوایة صحيح ابن ماجه (2032)].

ده‌توانێت پاش ساڵێك سوودى لێ وه‌ربگرێت

له‌به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى (زَیْدُ بنُ خَالِد الجُهَنِی) (خواى لێ ڕازى بێت) كه‌وا فه‌رمووى : پرسیار له‌پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى) كرا له‌باره‌ى شتى دۆزراوه‌ وه‌ ، ئاڵتون بێت یان زیو ؟ ئه‌ویش فه‌رمووى : ((أَعْرِفْ وَكَاءهَا وَعَفَاصَهَا ثُمَّ عَرِّفَهَا سَنَةً فَإِنْ لَمْ تَعْرِفْ فَاسْتَنْفِقْهَا ، وَلْتَكُنْ وَدِيْعَةً عِنْدَكَ فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا يَوْمَاً مِنَ الدَّهْرِ فَأَدِّهَا إِلِيْهِ)) واته‌ : ئه‌و په‌ته‌ى كه‌پێى به‌ستراوه‌ بیناسه‌ وبزانه‌چۆنه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌ر قه‌باغه‌ى كه‌ها به‌سه‌رێوه‌ ، پاشان ساڵێك پێناسه‌ى بكه‌ جا ئه‌گه‌ر ناونیشان نه‌درا ئه‌وه‌ خه‌رجى بكه‌ و باسپارده‌بێت لات ، جا هه‌رڕۆژێك له‌ڕۆژان خاوه‌نه‌كه‌ى هات ئه‌وه‌ پێى بده‌ره‌وه‌ .[رواة البخارى (5/2428) ومسلم (3/1349/1722) وغيرهما].

وه‌ئه‌گه‌ر شته‌ دۆزراوه‌كه‌بێ نرخ بوو ده‌توانیت یه‌كسه‌ر سوودى لێ وه‌ربگریت

له‌به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى (أنَسُ بنُ مَالِك) (خواى لێ ڕازى بێت) كه‌وا پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى) خورمایه‌كى دۆزییه‌وه‌ ، جا فه‌رمووى :((لَوْلَا أَنْ تَكُوْنَ مِن الصَّدَقَةِ لَأَكَلْتُهَا)) واته‌ : ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بێت له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌ له‌ مالًى زه‌كات بێت ئه‌وه‌ ده‌مخوارد [رواة البخارى (5/رقم 2431) ومسلم (2/752/1071)].

وه‌دۆزراوه‌ى ئاژه‌ڵیش هه‌ڵده‌گیرێت مه‌گه‌ر ئاژه‌ڵێك بێت بتوانێت به‌رگرى له‌خۆى بكات

له‌به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى (زَیْدُ بنُ خَالِد الجُهَنِی) (خواى لێ ڕازى بێت) كه‌وا فه‌رمووى : .....وه‌پرسیارى لیً كرد له‌باره‌ى گوم بووى ووشتره‌وه‌ ؟ ئه‌ویش فه‌رمووى: ((مَالَكَ وَلَهَا ؟ دَعْهَا فَإِنَّ مَعَهَا حَذَائَهَا وَسِقَائَهَا ، تَرِدُ المَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ ، حَتَّى يَجِدْهَا رَبُّهَا)) واته‌ : تۆچیته‌ به‌سه‌ریه‌وه‌ ؟ وازى لێ بێنه‌ پێڵاو كونه‌ى خۆى پێیه‌ ده‌چێته‌ سه‌ر ئاوو له‌داریش ده‌خوات ، تاخاوه‌نه‌كه‌ى ده‌یدۆزێته‌وه‌ ، وه‌پرسیارى لێ كرد له‌باره‌ى مه‌ڕه‌وه‌ ؟ ئه‌ویش فه‌رمووى : ((خُذْهَا. فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لِاَخِيْكَ أَوْ لِلذِّئْبِ))واته‌ : بیبه‌ ، چونكه‌ یابۆتۆیه‌ وه‌یا بۆ براكه‌ته‌ وه‌یا بۆ گورگه‌ [رواة البخارى (5/رقم/2428) ومسلم (3/1349/1722) وغيرهما].

سه‌رچاوه‌ : بوخته‌ی فيقهی شه‌ريعه‌ت، سايتي ئيسلام و سه‌رده‌م http://islamuserdem.net.

ڕای به‌رێزت گرنگه‌ بۆمان